Letrak


AUKHERA (2014)

1. Amama

Gerra osteko sasoian gertatu ziranak
Kontau euskuzan baten Sestaoko amamak
Preso luze emon eban bere aita zanak
Istoriak ikaratu gintuezan danak

 Bilboko espetxean bere aitak urte bi
Egunero joakola bisitan aitteri
Hara arte heltzeko bere galdu egun erdi
Baina askatu artean holan behar segi

 Akabun jeneralak antza eban parkau
Eta horretarako gutuna idatzi dau
Baina papel ziztriña belu zan ailegau
Bidean galdu ebazan hiru aste edo lau
ta heldu orduko aita fusilatuta dau

 Enterratzeko bere falta da dirua
Prestamistara joan ta hau bere karua
Halan be ailega jakon hiletan ordua
Samurra ez eban euki hak bizimodua

 Amamak esan eban daula parkatuta
Hori bertute dala ezin jako uka
istoria ez daiten lotu denboran galduta
ez daiguzan gureak itzi hor ahaztuta.

 Akabun jeneralak antza eban parkau
Eta horretarako gutuna idatzi dau
Baina papel ziztriña belu zan ailegau
Bidean galdu ebazan hiru aste edo lau

 Amamak esan eban daula parkatuta
Hori bertute dala ezin jako uka.
Istoria ez daiten lotu denboran galduta
Ez daiguzan gureak itzi hor ahaztuta
Ez daitezela lotu guzurrez ostuta

3. Txakolin Barri

Txakolin barri, bai

Kostaldeko txakolin barri kupelan

Lagun artean edan

Txakolin barri, bai

Kostaldeko txakolin barri kupelan

 Bertso zaharrak, bai

Bertso barri eta zaharrak dekoguz

Lagun artean kantuz

Bertso zaharrak bai

Bertso barri eta zaharrak dekoguz

 Beharra goizero, bai

Beharra gogor eta goizero lantegin

Lagun artean ekin

Beharra goizero, bai

Beharra gogor eta goizero lantegin

 Izarrak jantzan, bai
Izarrak kantari ta jantzan hainbat gau
Lagun artean kherau
Izarrak jantzan, bai
Izarrak kantari ta jantzan hainbat gau

4. Isiltasun Ituna

Ohiala igo, antzezten hasi, barreak dakar samina...
Istorio honek noiz utzi zion izateari ipuina?
Bakardadea, lagun zorrotza, orain daukat lagun-mina
Ebidentziak menderatuta itotzen zen izokina.

    Hemen naukazu, gor eta itsu, mutu den oihularia
   isiltasun itunak zolduta oroitzapenen zauria
   Dantzari eroa, noraezean, karuegi bidesaria:
   ez da(g)o malkorik nire begi(e)tan, baina ariman bai euria

 Zure irlara heldu ondoren labirinto zen saria:
Barruan pizti, kanpoan ehule, moztu zenuen haria...
kandela itzaliz, azala erre, ezkoaren ernaria,
hegoak eman gero urtzeko, bero bako Eguzki-argia

    Hemen naukazu, gor eta itsu, mutu den oihularia
   isiltasun itunak zolduta oroitzapenen zauria
   Dantzari eroa, noraezean, karuegi bidesaria:
   ez da(g)o malkorik nire begi(e)tan, baina ariman bai euria

 Niretzat zenuen negu luzeak negutu zidan irria
udagoienak gehiegi eta oso eskasa udaberria
Babelgo Dorreko hondakinetan izan behar nuen harria
Zerua ukitu nahi eta ezin, amets-gabeen deserria

    Hemen naukazu, gor eta itsu, mutu den oihularia,
   isiltasun itunak zolduta oroitzapenen zauria
   Dantzari eroa, noraezean, karuegi bidesaria:
   ez da(g)o malkorik nire begi(e)tan, baina ariman bai euria.

5. Arin in dantza (Tarantella)

Trago bakar batez edan gendu(e)n gaba laburra, bion artean, olgetan
Iratzargailuaren musika: izaren-arteko dantzaren soinu-banda
Napoliko ragazzak bazeukan ariman sartunde tarantella,
bizi zen azkar, arin eta ariniketan... bizi dantzatzen bizitza dantza dala eta

 Questá tarantella che muore di pena
se non la si balla con velocitá
zai zoi bele, zapatan be,
atarako dogu txispa

 Ireki kupela emoi(o)zu kandela
lotu zaitez kalejirara
zai zoi bele, erdu zeu be,
agortuz doa denbora

 Denboraren pozoi maltzurrak ez deko prisa
Erlojuaren armiarmak ziztatuak gisa
Bizitza joaku arin batean inork ez euskun abisa
Arin (eg)in dantza, hasi da, antza, hilbeharraren trikitixa

 Hila bat pasata galdu neban bere bisita, (e)ta zita horren ordean
hauts zuri gramo biren trukean aldatu nindu(e)n, hori bai dok irautea...
Eta Napoliko neskatoa, zen bere izena bezain argia,
bizi zen azkar, arin eta ariniketan... bizi dantzatzen bizitza dantza dala eta

 Errezitatua:
Oraingo sasoiak jokatuko dira momentu batean lehenaldian
historia dan hori, historia izango da oroitzeko inork ez dagoenean
Erritmu frenetiko, ez itzi etsiko, ez ei dala betirako gaurkoa
hau kontzeptu klasiko, basiko, tipiko, topiko, hala be ardurazkoa

 Eta DANBA! Eta Big-Bang eztanda! Lur-planetan baztanga! Eta GANBAK! (e)ta txakurraren zaunga! hau tximino luzanga: bere txanda! Kanpai bateko danda!, hau parranda, banda, samba...! edanda: dzanga-dzanga! kriston ganga! Zure unea behin janda...betiko geldi zaitez lurpean etzanda!

6. Nevada

Larreko enbata zuriak
Bakardadean euriak
Gozo naroa zeugana Nevadako ilargiak

 Ardi galdu etorkina
bertokoentzako zikina
burua galduko neuke, akorduan ez bazina

 AI OI ENE, besotan zintudan alaba maite
AI OI ENE, Aitaren alaba, neguko lore

 Hiru metroko edurra
Ta urratuta zintzurra
Askok iruntsi genduan bizi barrian guzurra

 Aiztokadak bihotzean
Ta makalen azalean
Helduko ez jatzun gutuna lotu zuztarren artean

 6 urtez behar eskasa
artaldearen anabasa
etxea iztea honen truke e’jatan egin erraza

 zeu munduratu orduko
sehaska ondoari uko
barriro alkar ikustean ez zaitut ezagutuko

8. Badakit Zagozana

Badakit zagozana kortina artean
neure bertsoak entzuten, Maite, kamisa hutsean

 Dardakadan gorputza, malkoz aurpegia
saminez  kontau behar deutsut, Maite, geure tragedia...

 Aitak bisita e(g)in deutso, gaur zeure nebari
neure ezkontza zarratzeko, Maite, dotea sei txarri

 Agindu dauan hori, kunplidu behar dot nik
zeure etxeari lotuta, Maite, koinata izanik

 Mila zortziehuneko, martian lehena
buru-hilketa jazo zan, Maite ta Kattalinena

 9. Laumilagarrenetik 


 Lau milagarrenetik
Mintza nahi norbaiti,
jada ez da sentitzen
norbera gizaki
lehen hezur ta azal
orain bi zenbaki
erreparatu arren
zeruko izar bati
arima zer ote zen
gaur inork ez daki

 10. Salbatzaile

Deabruak konta zidan berak dakien jokoaren sekretua
fitxa gorria mugitzen duzula ustean datzala trukua/jokua
Jarrai ezazu, zure txanda da, taulan den bide markatua
Banka beti irabazle eta fitxa zeu zarela ez zara ohartua?

 Mutiko, salbatzailerik ezean
jabetu behar duzu, ezinbestean:
Mesia duzu ispilu aurrean

 Neskato, esnatu, kexatu ordean,
askapena ez da etorriko bapatean,
ekiten baizik (e)ta jo ta kean.
bera, zu eta ni, gu bitartean!

 Kartzelako barrek “askatasuna” hitza dute marraztua
barnean txintxo, geldi, “libertadean” zaude espetxeratua
katea luzatzen dizute biziarazteko kontrolatua
berriro noiz laburtuko dizuten beldurraren esklabua

 Altxa ezazu zure ahotsa, altxa burua, altxa ukabila
altxatu, zutitu, orain dugu gure AUKHERA

 (Errezitatua): Gizona esnatu (esnatu!) eta andra esnatu (altxatu!), atsoa esnatu (gauzak aldatu!) gaztea esnatu. Gaztea esnatu, atsoa esnatu, herria esnatu! Esnatu!
Mutiko, salbatzailerik ezean mesia duzu ispilu aurrean, askapena ez datorrela bapatean ekiten baizik ta jo ta kean, bera, zu eta ni, gu bitartean, altxatu, zutitu, orain dugu gure aukhera, herriaren aukhera bai, BAI!

12. 1847 

Milla zortzi ehun eta berrogei ta zazpi,
Urte hartan jo nuen Oyartzungo Txipi.
Geroztik hemen nabil gotti ta behetti;
Beñere ez hil, bañan irriskutan beti.

 Ez deia bada pena ni nabillen plantan?
Duru bat ez dut izan nere bizi santan.
Egunian xanpoin bat alderatu faltan;
Nere denbora juan da geroko esperantzan.

 Denbora juan eta hasi naiz pensatzen
Zahartziak eztuela gauz'onik ekartzen.
Pixa laburrago jaz danikan aurten;
Zapatak puntatik hasi zait usteltzen.

 Jaz zapatari eta aurten belaunari:
Zer diferentzia urte batez hori!
Len paretak hautsi nahi, eta orai xirri-mirri;
Nun dudan billatzeko behar ditut ordu bi.

 Agiñak galdu eta puskatuak ortzak;
Zintzurra joiten deraut azpiko kokotzak.
Ezpain biak erriak pipa-gider motzak.
Horra nola juan diren gazteko erronkak."

14.Ondarroako Itsas-ertzeko 

Ondarroako itsas-ertzeko
Kresalaren zipriztina,
Eta orduko nerabe biren
Hizkuntzarekiko grina.
Horra historiaren txinpartak gero
Su honen ardatz egina:
Hartu instrumentu bina,
Emon ikutu ezbardina,
Gau hartan hasi eben bidea
Nekez ahal zan imajina,
Kherau bandaren sorkuntza izan zan
Euskarazko maitemina.

 Ta Ondarrutik Baranbio aldera
Ardatza izanik euskera,
Geure koadrila handitu jakun
Ta pasa bitik bostera.
Emonkor oso suertatu jakun
Baserriko atmosfera:
izan euskal ikuskera,
ta heldu gugan sinistera.
Bi mila eta hamargarrena,
eskuadroia albiste da:
Ta urten genduan mundura ortozik
Geure historia abestera.

 Urte honeetan, sentitu dogu,
inoz bero, inoz hotza:
plaza ugari, eta hileta bi,
banaketa zein ezkontza.
Halan familia honen partea,
da gutariko bakotxa,
sentimenduzko bihotza,
ta euskarazko abotsa.
Harro batean entzuten dogu
geuk sortutako hankotsa:
abiatu dogun ibilbidea
ez da izango bije motza!

MUNDUAN ORTOZIK (2010)

1.- Munduan Ortozik 

Amak esan zidanez: “erori, erori
Altxatzen ikasteko izateko zori
Altxatzeko sokarik behar duenari
Bilakatzen zaiola txotxongiloen hari”

Neure poltsa zikina dago hutsez betea
Neure gaztelu ederra teilatu gabea
Nik ez daukat ezer (ez), baino abestea
Nik dauzkat mila bertso zuretzako maitea

Gaztea ez naizelako deitu behar zahar
Dirudun ez izanez, pobrea izan behar?
haiei helduko zaie baita ilunabar
Ikusteko doan direla gaueko hamaika izar
Haizea horrelaxe dabil: munduan ortozik
Bideak eta mugak behar izan ezik

2.- Zortzi Nobioak 

Neska politte dago Laukizko herrien; zortzi nobio ein deittuz urte bi t´erdien. Ez ibil bazan beti fineza garbien: zortzigarrena deuko inozko larrien.

Lehelengo nobioa ei zan kuberue, mutil galanta baina bekoki pardue.

Bigarren nobioa zan zapatarie, koxoa ixen ezpalitz konsolagarrie.

Hirugarren nobioa dogu alargune, baztar askon jaubie, erederu jaune. Euki ezpazittuzen etxe bete ume egie da zeozer egingo gendune.

Neska politte dago ...

Laugarren nobioak falta deu andrie, alargune da eta errentadorie.

Bosgarren nobioa dogu (i)Eusebio; egunen pezeta bi deukoz diario.

Seigarren nobioa Eustakio “Eulie”, prakazar inuzente, koittedu pobrie. Euki zendun zuk nigez ezkondu gurie, baina (i)eragin neutsun erretiredie.

Neska politte dago ...

Zazpigarren nobioa dogu Eugenio; hari bere izen neutsen hainbet amodio. Hagaz ezkontzearren larga Eustakio; hara hemen non deuketan hainbeste nobio.

Zortzigarren nobioa Jose (i)euzokoa, hamazazpi urteko mutil ditxosoa. Guztiz nago zeugana amodiosoa; zeuk izen berko dozu neure (i)esposoa.

Neska politte dago ...

Zortzi nobio eta zortzi amodio; Josepa akorda zaittez nor dan Eustakio. Hamaka demonino bajagok munduen, Josepa lehengusinek engaina nenduen.

3.- Erresiñola 

Erresiñola Frantziara zoazena amari, otoi, neure berri eman baso ederreko txoria, hegan.

Amari, otoi, neure berri eman eta aitari tutik ere ez esan baso ederreko txoria, hegan.

Eta aitari tutik ere ez esan txarto esposatu ninduen eta baso ederreko txoria, hegan.

Txarto esposatu ninduen eta hegoaldeko artzain bati emanda baso ederreko txoria, hegan.

Behartzen nauena uzta hartzera jadanik galdu dut nik esperantza
baso ederreko txoria, hegan.

Amagana eroatearen trukean zuretzako musu eta besarkada baso ederreko txoria, hegan.

Erresiñola Frantziara zoazena amari, otoi, neure berri eman
Baso ederreko txoria, hegan.

Amari, otoi, neure berri eman Baso ederreko txoria, hegan.

4.- Ostalerra

Ostalerra begi ñabarra zenbana duzu arnoa?
Badut prezio orotarikan(e) bai eta gero bertzea; badut bortza, badut seia, bai eta ere zazpia..
Kartzu bortzekotaik pintaño bat, etxerat joan beharrak baigira.

5.- Jaka Aldatu

Lagun maiteok, itzi (egi)zue arren egiazko hotza izatea zer dan kontatzen bestetan, ostera, sargoria: jantzi bakarra daukanaren komeria.

Bazter honeetako jauntxoek erregeak janzten dauena janzten dabe,
neure penak desager daitezan jakaz aldatu beharko neuke besteen moduan.

Jaka aldatu, ganorabako kontuz zabiltz ohial guztia erre daitekeelako jaka kendu, jantzi txaketa laster larrugorritan itziko (zai)ttugu eta.

Akaso marrantaz nekatute egundoko berokia derrepente gorbata atara eben gaurko herritarroi lepoan soka lotzeko.

Zintzotasuna dogu egurra erregai hau baino urriagorik ez da
zoritzarrez ez jateak hitza berotzen dauen gauza bakarra da bihotza.

Jaka aldatu ...

Beti modan, beti dotore beti fresko udetan horren truke, galdu ohore...
...batzuentzat merkea, batzuentzat merkea...

Jaka aldatu ...

6.- Maritxu

Maritxu, nora zoaz eder galant hori
Iturrira Bartolo nahi badezu, etorri
Iturrian zer dago?
Ardotxo zuria
Biok edango degu nahi degun guztia
Zoaz zu lehenago eta alde egin iturrira
zure aita jauna guri dago begira
kopeta iluna dauka inguratzen hasi da
gu ikusiz gero behar gaitu kastiga.

Maritxu ez da ardoa baino zure irria
asetuko didana dudan egarria
Bartolo bare ezazu zure angustia
edan nire ezpainetik zuretzako eztia.
Ilunaren beltzean ez du inor begira
ezta igarri maitearen begien distira
gauak ostentzen ditu maitale guztiak
ziur salatuko zituenak argiak.

Sekretuz janzten dugu gure amodio
bi penatuen maitatzearen prezio
estaliz galduko du su honek balio
izateko errautsen doluzko adio
Maritxu, nora zoaz egin duzu atzera
Egunsentiak dio noala etxera
Bakarrik utzi nauzu, banaukazu artega
joan zara iturriko uraren antzera.

Maritxu, nora zoaz lore edertxo hori
urrutira Bartolo, nirekin etorri
elkarren altzotik berriro inoiz (ez) kenduak
libreak, maitatzeko inoren (ez) gatibuak.

7.- Jaun Baruak

Jaun Baruak aspaldin
xederak hedatü zütin,
xori eijer bat atzaman düzü
Paubeko seroren komentin,
orai harekin biziren düzü
aspaldian gogun beitzin.

Xedera baliz halako
merkhatietan saltzeko,
Xiberuako aitunen semek
eros litzazkie oro,
halako xori eijertto
zunbaiten atzamaiteko.

Igaran apirilaren bürian,
armadaren erdian,
züntüdan bihotzian,
armak oro eskian;
present espiritian,
manka besuen artian.

Jauna maite banaizü,
erraiten düzün bezala,
kita ezazü, kita ezazü
Erregeren zerbitzia
eta maita herria,
ükhen dezadan plazera.

8.-Amak ezkondu ninduen

Amak ezkondu ninduen
hamabost urtekin,
senarrak bazituen
larogei berakin,
eta ni, neskatila gaztea,
agure zaharrakin.

Ama, zertarako dut nik
agure zahar hori?
hartu ta leihotikan
jaurti behar dut nik,
ai ene! ene leihotikan
jaurti behar dut nik.

“Neska, hago isilikan,
aberatsa dun hori,
pazientziz pasa itzan
urte bat edo bi,
hori hilez geroztikan
biziko haiz ongi.”

Deabruak daramala
interesatua,
hau baino nahiago dut
adin berekoa
ai ene! hogei bat urteko
gazte loratua.

9.- All Iron

Arroken kontra burdina,
beharraren kriskitina
Odolaren krabelina
kolpez kolperik egina
Barreneroen mina.

Kolpez kolperik taupada
gure amorruaren islada:
Betetzeko ba koilara
burdina atera eta atera
Hau da gure balada.

Meatzaren jabe zorrotza
dirudun denez: arrotza
Pobreari: belarri-motza
Maketoari: esklabotza
Hau da gure dunbotsa.

Jornala lortuz astero;
ugazabaren obrero
kantinan gastatuz gero;
ugazabaren bezero
hau da gure dantza ero.

Hauxe da despedidia
gure penen zergaitia
matxinada basatia
zarataren olerkia
gure lehenengo jotia.